Acceptance and Commitment therapy
levensreis ACT

Datum

In deze tekst lees je een korte uitleg van de Acceptance and Commitment Therapy (ACT). ACT is een prachtige methodiek die mensen helpt hun psychologische flexibiliteit te vergroten. Het gaat over je route weten te bepalen en je niet laten afschrikken door 'monsters' onderweg.

In deze blog ....

In deze blog ga ik allereerst in op wat ACT is en waar het voor staat. Ik leg uit wat de zes processen zijn die in ACT een rol spelen en hoe deze samenkomen in de ‘hexaflex’ van ACT. Daarna geef ik je nog een prachtig gebed mee die bij ACT past, het verhaal van de buschauffeur als illustratie van ACT en ten slotte nog een link naar het persoonlijke verhaal van de grondlegger van ACT, Steven Hayes. 

Wat is ACT?

ACT staat voor Acceptance and Commitment Therapy, kortweg ACT (spreek uit ‘ekt’). Zoals de naam al zegt, staat het aan de ene kant voor acceptatie (acceptance) van die dingen in je leven die je niet kunt veranderen en aan de andere kant voor het verbinden met dat wat voor jou belangrijk is, je waarden (commitment). Het is een methodiek die begin deze eeuw is ontwikkeld in Amerika door met name Steven Hayes en die de laatste jaren steeds meer ondersteund wordt door wetenschappelijk onderzoek. 

De theorie van ACT intrigeerde me omdat het linkt met de positieve psychologie en het kracht-gericht is (in plaats van probleem-gericht).  Maar toen ik tijdens een cursus het gedachtengoed van ACT hoorde, had ik het er toch enorm lastig mee. In ACT-termen: “mijn brein sputterde hevig”. Het was zo anders dan ik altijd geleerd en gedacht had. Het staat haaks op het denken in onze maatschappij. Toch klikte het ook weer zo met mijn visie op lijden en op mensen. 

Het doel van ACT is je te helpen een rijk en zinvol leven te hebben, en tegelijkertijd de pijn te aanvaarden waar we in dit leven allemaal mee te maken hebben. Dit staat haaks op het maakbaarheidsdenken in onze maatschappij. We kunnen niet alle narigheid oplossen. Juist het willen oplossen is vaak de kern van het probleem. Van belang is vaardigheden te leren om te dealen met de narigheid.

ACT leert je om anders om te gaan met moeilijke gedachten, gevoelens en lichamelijke gewaarwordingen. In plaats van er tegen te vechten, accepteer je deze, waardoor je een (meer) bewust en op je waarden gericht leven kunt leiden.

Dat klinkt natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan. Het vraagt je om open te staan voor een andere levenshouding. ACT biedt vaardigheden om anders met narigheid om te gaan zodat je ondanks narigheid toch een waardevol en zinvol leven kunt leiden. 

De zes processen van ACT

In ACT staan zes processen centraal, die je kunt zien als de verschillende zijden van één diamant. Eigenlijk zijn het allemaal vaardigheden die je helpen om veerkrachtiger om te gaan met psychisch lijden.

Contact met het hier en nu

Psychisch aanwezig zijn in het huidige moment in plaats van leven op de automatische piloot of denken aan de toekomst of het verleden.

Defusie

Defusie is het tegenovergestelde van fusie en staat voor je minder laten meeslepen door vervelende en niet-helpende gedachten.

Acceptatie

Het op een actieve manier aanvaarden van vervelende gedachten, gevoelens en sensaties die je niet kan veranderen of controleren.

Zelf-als-context

Jezelf minder gevangen zetten door zelfbeelden, verwachtingen van jezelf of anderen, maar jezelf ruimer bekijken.

Waarden

Bewust zijn van wat je echt belangrijk en waardevol vindt in je leven.

Toegewijd handelen

Je handelt - ondanks eventuele moeilijke gevoelens, gedachten en sensaties -  overeenkomstig je waardevolle doelen.

Het lijken misschien wat ingewikkelde termen, vooral defusie en zelf-als-context. Door er mee aan de slag te gaan worden ze vanzelf duidelijker.

Al deze zes processen hangen met elkaar samen als de verschillende zijden van een diamant en zijn verbonden met psychologische flexibiliteit. Ze worden vaak uitgebeeld in de vorm van een hexagon. In de de ACT noemen we die de hexaflex (zie onderstaande figuur).

 

Hexaflex ACT

Deze zes processen zijn eigenlijk soort  vaardigheden die je helpen om efficiënter met vervelende of pijnlijke gedachten en gevoelens om te gaan en ‘waardengericht’ te leven. Daardoor neemt je psychologische flexibiliteit toe.

Psychologische flexibiliteit is het vermogen om met het volle bewustzijn in het huidige moment te zijn en daarbij open te staan voor je ervaring en te handelen naar je waarden.

Het onderstaande gebed ‘Prayer for Serenity’ van Reinhold Niebuhr past prachtig het verlangen naar een psychologisch flexibel leven. 

Prayer for Serenity

God, grant me the serenity
to accept the things I cannot change,
the courage to change the things I can,
and the wisdom to know the difference.
Living one day at a time,
enjoying one moment at a time;
accepting hardship as a pathway to peace;
taking, as Jesus did,
this sinful world as it is,
not as I would have it;
trusting that You will make all things right
if I surrender to Your will;
so that I may be reasonably happy in this life
and supremely happy with You forever in the next.
Amen.

De buschauffeur

Onderstaande video over de buschauffeur is een metafoor die veel wordt gebruikt in ACT. Het gaat over waarden, omgaan met lastige gedachten en toegewijd handelen. Als je de video bekijkt, probeer jezelf dan te verplaatsen in de buschauffeur. (Het is een video die mede mogelijk is gemaakt door Leo Kannerhuis en Altrecht).

Het ontstaan van ACT

Steven C. Hayes (1948), Amerikaans psycholoog en hoogleraar, is mede grondlegger van ACT. Hij legt op een bijzonder boeiende en persoonlijke manier in een TED-talk uit wat ACT is aan de hand van zijn eigen ervaring met paniekaanvallen: ‘Psychological flexibility: How love turns pain into purpose’

Meer
artikelen